Terug
RapportnummerRA-MOW-2011-014
TitelSelectie van verkeersveiligheidsindicatoren voor Vlaanderen op basis van de doelhiërarchie voor verkeersveiligheid
Ondertitel
AuteursBrenda Wilmots
Elke Hermans
Tom Brijs
Hans Tormans
UitgaveSteunpunt MOW, spoor Verkeersveiligheid 2007-2011
Aantal pagina's98
Datum01/12/2011
ISBN
Taal van het documentNederlands
Partner(s)Universiteit Hasselt
WerkpakketAndere: Risicobepaling
Samenvatting

Verkeersveiligheid is een belangrijk thema om te bestuderen omwille van het menselijke leed en de kosten die gepaard gaan met verkeersongevallen. Tegenwoordig wordt de verkeersveiligheidstoestand in een land of regio vooral beschreven op basis van (geregistreerde) ongevallen- en slachtofferdata. Hieraan worden doelstellingen gekoppeld. Hoewel deze ongevallendata relevant zijn, willen we in dit rapport een globaler zicht bieden op verkeersveiligheid. Gerelateerde en onderliggende aspecten worden daarom in rekening gebracht. Verbeteringen op gebied van deze aspecten kunnen namelijk het aantal verkeersslachtoffers en –ongevallen verminderen. Om deze aspecten te vatten werken we met kwantitatieve en kwalitatieve maatstaven, zogenaamde ‘verkeersveiligheidsindicatoren’. Deze verkeersveiligheidsindicatoren worden geselecteerd vanuit het theoretische kader van de doelhiërarchie voor verkeersveiligheid (o.a. Morsink et al., 2005).

 

De doelhiërarchie voor verkeersveiligheid bestaat uit verschillende niveaus (van top naar bodem): sociale kosten, verkeersveiligheidsoutput (finale of uiteindelijke uitkomsten), verkeersveiligheidsprestatie (tussenliggende uitkomsten), verkeersveiligheidsacties en -programma’s (beleidsoutput) en structuur en cultuur (beleidsinput). Relaties tussen de verschillende lagen van deze hiërarchie worden verondersteld, waarbij indicatoren op het onderliggende niveau een invloed hebben op deze van het bovenliggende niveau. In dit rapport vertrekken we van dit kader omdat het een inzicht geeft in de processen die leiden tot verkeersslachtoffers en –ongevallen en sociale kosten. Op basis van internationale en nationale literatuur verschaffen we verder inzicht in dit theoretische kader en werken we de verschillende lagen uit voor Vlaanderen. Het uiteindelijke doel is om iedere laag te vatten door middel van maatstaven (indicatoren) waarvan de evolutie systematisch kan opgevolgd worden. Om dit doel te bereiken lijsten we voor de verschillende lagen van de hiërarchie indicatoren op. De indicatorkandidaten worden vervolgens geëvalueerd op basis van een aantal criteria (zoals begrijpbaarheid, meetbaarheid, beschikbaarheid van data). Op basis van de datagerelateerde criteria (beschikbaarheid van data/geldigheid, accuraatheid/betrouwbaarheid, vergelijkbaarheid/coherentie) maken we een onderscheid tussen best beschikbare indicatoren enerzijds en ideale indicatoren anderzijds voor Vlaanderen. In tegenstelling tot de best beschikbare indicatoren, zijn voor de ideale indicatoren geen data (publiek) beschikbaar (of zijn geen betrouwbare data beschikbaar of zijn de data niet vergelijkbaar/coherent). De focus voor wat betreft het oplijsten en evalueren van indicatoren op Vlaams niveau ligt op de volgende lagen van de doelhiërarchie voor verkeersveiligheid: finale uitkomsten, tussenliggende uitkomsten en beleidsoutput.

 

De uiteindelijke best beschikbare indicatorset bestaat uit 1 indicator met betrekking tot de sociale kosten van verkeersonveiligheid, 2 verkeersveiligheidsoutputindicatoren, 11 verkeersveiligheidsprestatie-indicatoren, 46 indicatoren met betrekking tot verkeersveiligheidsmaatregelen en –acties en 11 mogelijke beleidsinput-indicatoren. De ideale indicatorset bestaat uit 2 indicatoren met betrekking tot de sociale kosten van verkeersonveiligheid, 1 verkeersveiligheidsoutputindicator, 15 verkeersveiligheids-prestatie-indicatoren, 47 beleidsprestatie-indicatoren en 11 mogelijke indicatoren met betrekking tot beleidsinput. De sociale kosten drukken de gevolgen van verkeersonveiligheid uit in monetaire waarden. De verkeersveiligheidsoutputindicatoren hebben betrekking op het aantal verkeersongevallen en –slachtoffers opgesplitst volgens letselernst, leeftijd, type voertuig, etc. en uitgedrukt door middel van een expositiemaat. De verkeersveiligheidsprestatie-indicatoren werden geselecteerd vanuit de indeling in zeven risicodomeinen gehanteerd in het Europese SafetyNetproject, namelijk: alcohol & drugs, snelheid, beschermende uitrusting, voertuigverlichting overdag, voertuig, weginfrastructuur en trauma management. Voor elk risicodomein werd minstens één verkeersveiligheidsprestatie-indicator geselecteerd (de hoogst scorende). Voor de laag beleidsoutput worden indicatoren geformuleerd met betrekking tot maatregelen vastgelegd in het Verkeersveiligheidsplan Vlaanderen (via maatregelenfiches). De onderste laag van de hiërarchie (beleidsinput) bevat indicatoren met betrekking tot waarden en normen in de maatschappij, de politieke structuur en de achtergrond van een land of regio (fysische structuur). Op deze laag van de doelhiërarchie voor verkeersveiligheid vindt geen afzonderlijke evaluatie plaats, maar worden enkel mogelijke indicatoren waarvoor data op Vlaams niveau beschikbaar zijn, opgelijst. Het gaat hier immers niet om verkeersveiligheidsindicatoren op zich, maar achterliggende beïnvloedende indicatoren.

 

Voor elke laag van de doelhiërarchie voor de verkeersveiligheid, wordt een data-overzicht gegeven van de best beschikbare indicatoren. De beschikbaarheid van data wordt nagegaan via websites en rapporten van onder andere de FOD Economie, de Mobiliteitsraad van Vlaanderen (MORA), etc.

 

We kunnen concluderen dat de gepresenteerde indicatorsets in dit rapport inzicht geven in het complexe fenomeen van verkeersveiligheid in Vlaanderen en verschillende aspecten van verkeersveiligheid vatten. In de toekomst kan verdere dataverzameling plaatsvinden, onder andere door contact op te nemen met bevoegde instanties. Aangezien momenteel bepaalde lagen in mindere mate gevat worden door best beschikbare indicatoren kan in de toekomst nagegaan worden of het mogelijk is data met betrekking tot de ideale indicatoren te verzamelen. Op basis hiervan kunnen de huidige indicatorsets geüpdate worden. Verder kan de evolutie in de gepresenteerde indicatoren opgevolgd worden en kunnen eventueel doelstellingen (streefcijfers) gekoppeld worden aan bepaalde indicatoren. Huidige doelstellingen voor België en Vlaanderen situeren zich voornamelijk op het niveau van de finale uitkomsten. Door ook doelstellingen op de onderliggende niveaus te bepalen en systematisch op te volgen, kan een daling van de ongevallencijfers bereikt worden.

DownloadPDF icon RA-MOW-2011-014.pdf
Lijn

Missie

Het Steunpunt Verkeersveiligheid voert in opdracht van de Vlaamse overheid beleidsondersteunend wetenschappelijk onderzoek uit over verkeersveiligheid. Het Steunpunt

Verkeersveiligheid is een samenwerkingsverband tussen de Universiteit Hasselt, de KU Leuven en VITO, de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek.

Partners

Leuven vito