Terug
RapportnummerRA-MOW-2011-005
TitelEen verkennende literatuurstudie naar indicatoren die relevant zijn bij het in beeld brengen van bereikbaarheid in Vlaanderen
Ondertitel
AuteursSofie Reumers
Elke Hermans
Davy Janssens
Marjolein de Jong
Geert Wets
UitgaveSteunpunt MOW, spoor Verkeersveiligheid 2007-2011
Aantal pagina's58
Datum01/08/2011
ISBN
Taal van het documentNederlands
Partner(s)Universiteit Hasselt
WerkpakketAndere: Bereikbaarheid
Samenvatting

Bereikbaarheid is in dit rapport, op basis van nationale en internationale literatuur, gedefinieerd als de mate waarin grondgebruiks- en vervoersystemen het mogelijk maken voor (groepen van) individuen of goederen om activiteiten of bestemmingen te bereiken door middel van een (combinatie van) vervoerswijze(n) (Geurs & Ritsema van Eck, 2001; Geurs & van Wee, 2004). Bereikbaarheid bestaat uit vier belangrijke aspecten, zijnde transport, ruimtelijke ordening, beleid en context, die men verder kan uitsplitsen naar deelaspecten. Een set van bereikbaarheidsindicatoren moet idealiter deze vier aspecten vertegenwoordigen, alsook de deelaspecten ervan, zodat een theoretisch verantwoorde en alomvattende voorstelling van bereikbaarheid gegarandeerd kan worden.

 

Vandaag de dag worden heel wat uiteenlopende en onvolledige definities van bereikbaarheid gehanteerd, met als gevolg een gebrekkige en onvolledige operationalisatie van het begrip in bereikbaarheidsindicatoren. Dit heeft op zijn beurt tot een onvolledige dataverzameling geleid. De belangrijkste tekortkoming in de huidige dataverzameling is het louter beschouwen van de situatie op het autosnelwegennet in plaats van de diverse wegtypen en zelfs andere infrastructuren. Dat de consequenties hiervan groot zijn, werd door Vandenbulcke et al. (2009) aangetoond. Zij geven immers aan dat onvolledige en gebrekkige operationalisatie kan leiden tot een verkeerde perceptie van bereikbaarheid.

 

De voorgestelde indicatoren in dit rapport zijn niet limitatief, maar wel een selectie van indicatoren die het vaakst gehanteerd worden in de internationale literatuur en toegepast kunnen worden op de Vlaamse situatie. De voorgestelde indicatoren zijn bijgevolg ook geen ideale indicatoren. Ze vormen de basis voor de uiteindelijke set van bereikbaarheidsindicatoren voor Vlaanderen waarvan operationalisatie en een nulmeting voorzien zijn in een vervolgrapport.

 

Indicatoren die vandaag de dag het meest gehanteerd worden bij het beschrijven van de bereikbaarheid van een land of regio zijn voornamelijk gericht op de transportaspect van bereikbaarheid. Uit deze literatuurstudie blijkt dat in de huidige Vlaamse, federale en zelfs Nederlandse (beleids)documenten geopteerd wordt voor indicatoren zoals het aantal voertuigverliesuren op het hoofdwegennet, gemiddelde snelheden en verplaatsingstijden op het hoofdwegennet, congestiekans op het hoofdwegennet, de lengte van netwerken… Hoewel de behandelde nationale en internationale beleidsdocumenten aangeven dat afstand, tijd, snelheid, betrouwbaarheid, robuustheid, kosten en comfort de belangrijkste deelaspecten van bereikbaarheid zijn, blijkt dat ze in de huidige praktijk niet in die mate geoperationaliseerd en toegepast worden. Enkele van de meest gehanteerde indicatoren hebben wel te maken met afstand, zoals de lengte van netwerken, met tijd, zoals voertuigverliesuren, met snelheid, zoals gemiddelde verplaatsingssnelheden, en met betrouwbaarheid, zoals filezwaarte en congestiekans. Minder voorkomende indicatoren die hieraan toegevoegd kunnen worden zijn:

  • Afstand: aantal reizigerskilometers per persoon per vervoerswijze en per tijdsperiode, aantal voertuigkilometers per modus en per type infrastructuur, gemiddelde verplaatsingsafstand per motief.
  • Tijd: aantal minuten besteed aan verplaatsen per persoon per tijdsperiode, gemiddelde verplaatsingstijd per traject en per tijdsperiode.
  • Betrouwbaarheid en robuustheid: aantal kilometers file per tijdstip en per traject, I/C-verhouding per traject en per tijdsperiode, verkeersafwikkelingsniveau per traject en per tijdsperiode, verzadigingsgraad per traject, wegvakindex, ellende-index, buffertijdindex, benodigde tijd om rijstroken vrij te maken na een incident, rijstrooklengte per oppervlakte-eenheid, reservecapaciteit per traject en per tijdsperiode.
  • Kosten: gemiddelde verplaatsingskost per modus en per tijdsperiode.

Indicatoren met betrekking tot comfort vereisen bijkomend onderzoek op vlak van operationalisatie.

 

Deze verkennende literatuurstudie vormt een eerste, noodzakelijke stap in het proces van de identificatie van een indicatorenset voor het in beeld brengen van de bereikbaarheid in Vlaanderen. Aan de hand van een vervolgonderzoek zal op zoek gegaan worden naar een geschikte indicatorenset die toegepast kan worden in het Vlaams beleid om de bereikbaarheid voor Vlaanderen in beeld te brengen. Het vervolgrapport tracht bovendien de indicatorenset te operationaliseren, waarbij onder andere aandacht besteed wordt aan de invulling van de indicatoren voor Vlaanderen (=nulmeting).

DownloadPDF icon RA-MOW-2011-005.pdf
Lijn

Missie

Het Steunpunt Verkeersveiligheid voert in opdracht van de Vlaamse overheid beleidsondersteunend wetenschappelijk onderzoek uit over verkeersveiligheid. Het Steunpunt

Verkeersveiligheid is een samenwerkingsverband tussen de Universiteit Hasselt, de KU Leuven en VITO, de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek.

Partners

Leuven vito