Terug
RapportnummerRA-MOW-2008-009
TitelMulti-criteria Analyse en Multi-Actor Multi-Criteria Analyse
OndertitelMogelijke meerwaarde voor de evaluatie van verkeersveiligheidsmaatregelen
AuteursJeroen Ampe
Tessa Geudens
Cathy Macharis
UitgaveSteunpunt MOW, spoor Verkeersveiligheid 2007-2011
Aantal pagina's52
Datum01/12/2008
ISBN
Taal van het documentNederlands
Partner(s)UGent
WerkpakketAndere: Evaluatietechnieken
Samenvatting

In dit rapport bekijken we de multi-criteria beslissingsondersteuning (“Multi Criteria Decision Aid, MCDA”) en een uitbreiding met participatie van meerdere actoren, de “Multi-Actor Multi-Criteria Analysis” of MAMCA. De MCDA is een instrument dat een formele, analytische ondersteuning vormt voor de besluitvormer. Formele beslissingshulp is nodig bij complexe problemen. Als de informatie, die gebruikt wordt als invoer voor het beslissingsprobleem, zowel van kwantitatieve als van kwalitatieve aard is, dan biedt de MCDA een uitweg om ook zonder monetaire waardering van de criteria een formele beslissingsondersteuning te bekomen. De MCDA staat hierdoor in contrast met de sociale kosten baten analyse (SCBA), waar steeds een geldelijke waardering van alle effecten moet worden gehanteerd.
 

We onderscheiden verschillende types MCDA. Ze verlopen echter steeds in twee grote fasen: de analytische of constructiefase en de synthetische of exploitatiefase. In de eerste fase wordt het probleem analytisch uit elkaar gehaald. De MCDA is daarom ook een instrument met een sterk descriptief, structurerend karakter voor de besluitvormer. Er wordt een verzameling van te overwegen alternatieven (projecten, maatregelen, acties, strategieën) opgesteld, samen met criteria waarop de alternatieven worden beoordeeld. Deze criteria kunnen dan nog eens volgens hun belangrijkheid gewogen worden. Er wordt aan de hand van deze gegevens een model opgesteld, met als resultante een evaluatiematrix. In de synthetische fase, wordt het model als het ware geëxploiteerd. De evaluatiematrix wordt ‘opgelost’ aan de hand van aggregatietechnieken. Deze aggregatie of ook wel synthese kan gedeeltelijk, volledig of interactief verlopen, naargelang de MCDA methode. Uiteindelijk vloeit uit deze multicriteria aggregatieprocedure (MCAP) een ‘oplossing’ voor het probleem. Deze oplossing kan een keuze zijn voor het beste alternatief (of een deelverzameling van beste alternatieven), een classificatie in aanvaardbare, niet-aanvaardbare en misschien aanvaardbare alternatieven, een rangschikking van de alternatieven of een loutere beschrijving van de alternatieven. De rangschikking van alternatieven kan daarenboven volledig of onvolledig zijn. Onvolledige rangschikkingen komen voor wanneer de methode toelaat dat er criteria onvergelijkbaar blijven, een volledige synthese van alle criteria is dan onmogelijk. In dit rapport worden de verschillende gangbare denkscholen in de MCDA besproken, namelijk de waardefunctie modellen, de outranking modellen, de interactieve modellen en de goal programming modellen.
 

Iedere MCDA techniek kent een aantal voor- en nadelen, het is echter vooral belangrijk dat de beslissingsnemer zich ‘thuis voelt’ in de gebruikte methode. De methode mag in geen geval resulteren in een ‘zwarte doos’ procedure, waar de besluitnemer iedere link tussen voorkeuren en resultaat dreigt te verliezen. Het is interessant te noteren dat er tendensen zijn om de zwakke punten van methoden te modificeren aan de hand van sterke punten uit andere methoden. De synthesemethode moet zorgvuldig gekozen worden, rekening houdend met de aard van het probleem, de referentieproblematiek en gewenste output, de voorkeuren van de beslissingsnemers en de transparantie, robuustheid en wetenschappelijke consistentie van de methoden.
 

Een belangrijke evolutie in de MCDA is het uitbreiden van de methoden naar groepbesluitvorming. Het betrekken van meerdere actoren is verder uitgewerkt in de multi-actor, multi-criteria analyse (MAMCA) (Macharis, 2000 en 2004). Deze methode staat voor een expliciete participatie van meerdere stakeholders in het gehele proces. Om een grotere aanvaarding, betrokkenheid en robuustheid van het resultaat te verkrijgen is het immers noodzakelijk om, al vanaf de vroegste fasen, de belanghebbenden te consulteren. De MAMCA procedure is succesvol toegepast in verschillende beslissingsproblemen, waaronder de keuze van geavanceerde besturingssystemen (“ADVISORS” project). Een gelijkaardige toepassing van MAMCA is ook uitgevoerd in het Europese “In-Safety” project (zesde raamwerk programma, 1.6. Duurzame ontwikkeling, global change en ecosystemen, duurzaam landtransport).

DownloadPDF icon RA-MOW-2008-009.pdf
Lijn

Missie

Het Steunpunt Verkeersveiligheid voert in opdracht van de Vlaamse overheid beleidsondersteunend wetenschappelijk onderzoek uit over verkeersveiligheid. Het Steunpunt

Verkeersveiligheid is een samenwerkingsverband tussen de Universiteit Hasselt, de KU Leuven en VITO, de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek.

Partners

Leuven vito