Terug
RapportnummerRA-MOW-2008-010
TitelDeveloping a Theoretical Framework for Road Safety Performance Indicators and a Methodology for Creating a Performance Index
Ondertitel
AuteursElke Hermans
Tom Brijs
Geert Wets
UitgaveSteunpunt MOW, spoor Verkeersveiligheid 2007-2011
Aantal pagina's85
Datum01/12/2008
ISBN
Taal van het documentEngels
Partner(s)Universiteit Hasselt
WerkpakketAndere: Risk assessment
Samenvatting

Dit rapport handelt over prestatie-indicatoren voor verkeersveiligheid. Er worden drie hoofddoelstellingen vooropgesteld. Ten eerste, het concept ‘verkeersveiligheid prestatieindicator’ introduceren. Meer bepaald essentiële informatie over indicatoren in het algemeen en verkeersveiligheid prestatie-indicatoren in het bijzonder samenvatten. Ten tweede, een set van (ideale en bruikbare) verkeersveiligheid prestatie-indicatoren ontwikkelen. De selectie van deze indicatoren resulteert uit de uitwerking van het theoretisch kader. Ten derde, de methodologie beschrijven achter de ontwikkeling van één prestatie-index voor verkeersveiligheid waarin alle indicatorinformatie wordt gecombineerd.
 

Indicatoren zijn instrumenten om de status van een bepaald fenomeen te monitoren. Ze drukken wetenschappelijke kennis uit op een begrijpbare en relevante wijze. Indicatoren kunnen op tal van manieren gebruikt worden, zoals meten van relatieve prestatie, aandacht vestigen op een probleem, herkennen van trends, impact van een maatregel bepalen alsook stellen van doelen en prioriteiten. Hieruit blijkt reeds de waarde van indicatoren voor het verkeersveiligheidsdomein. De essentiële elementen van het veiligheid managementsysteem worden in de doelhiërarchie voor verkeersveiligheid voorgesteld: sociale kost; aantal doden en gewonden (finale uitkomsten); veiligheid prestatie-indicatoren (tussenliggende uitkomsten); veiligheidsmaatregelen en - programma’s (beleidsoutput); en structuur en cultuur (beleidsinput). Een verkeersveiligheid prestatie-indicator kan omschreven worden als een meting die causaal gerelateerd is aan verkeersongevallen of –slachtoffers en daarbij de prestatie op vlak van veiligheid aangeeft en een beter inzicht biedt in het ongevallenproces. Verkeersveiligheid prestatie-indicatoren bieden nieuwe inzichten aan de verkeersveiligheidgemeenschap. Ze staan benchmarking toe op een gedetailleerder (en relevanter) niveau en kunnen prioriteiten toekennen aan belangrijke knelpunten (bijvoorbeeld snelheid). Bovendien laten ze toe om de nodige acties te ondernemen alvorens het probleem zichtbaar wordt aan de hand van een toegenomen aantal ongevallen en slachtoffers.
 

De prestatie op vlak van verkeersveiligheid kan vergeleken worden tussen verschillende items (zoals landen) aan de hand van een geschikte set van prestatie-indicatoren. De selectie van deze indicatorset wordt bepaald door het theoretisch kader uit te werken dat de volgende taken omvat. Ten eerste dient het fenomeen dat bestudeerd wordt duidelijk gedefinieerd te worden. Aangezien verkeersveiligheid een multidimensioneel probleem is, kan inzicht verkregen worden door dit probleem te ontleden in enkele componenten. Uit de literatuur kunnen een aantal relevante classificaties afgeleid worden, bijvoorbeeld de mens-voertuig-infrastructuur opdeling of de blootstelling-ongevallenrisico-verwondingsrisico decompositie. Vervolgens worden de belangrijkste componenten of zogenaamde risicodomeinen van verkeersonveiligheid, overeengekomen op Europees niveau, geïdentificeerd zijnde alcohol en drugs, snelheid, beschermende uitrusting, motorvoertuigverlichting overdag, voertuig, weg en nazorg. Het DPSEAIEA kader (i.e. driving forces – pressure – state – exposure - accident risk - injury risk – effects - actions oftewel sturende krachten – druk – toestand – blootstelling – ongevallenrisico – verwondingsrisico – effecten - acties) voor het modeleren van de causale keten van verkeersveiligheideffecten wordt beschreven alsook de bestaande verbanden tussen de zeven risicodomeinen om zo het gehele concept beter te begrijpen. Vervolgens worden uit relevante literatuurbronnen mogelijke indicatorkandidaten voor het bepalen van de veiligheidprestatie in elk risicodomein opgelijst. Omwille van de kosten en andere praktische beperkingen bij de verzameling van data, moeten enkel geschikte indicatoren geselecteerd worden. Het is daarom nodig te bepalen welke de criteria zijn waaraan een goede indicator moet voldoen. Elke indicatorkandidaat wordt geëvalueerd op vlak van relevantie, meetbaarheid, interpretatie, data beschikbaarheid, betrouwbaarheid, vergelijkbaarheid, specificiteit en sensitiviteit.
 

Gegeven de beschikbaarheid en kwaliteit van gegevens voor verkeersveiligheidprestatie in Europa blijkt een opdeling tussen ideale (‘best needed’) indicatoren enerzijds en bruikbare (‘best available’) indicatoren anderzijds nuttig in dit geval. Een ideale indicator is de meest geschikte indicator waarvoor de concepten, definities of data nog niet bestaan; waarvoor data bestaan, maar niet gepubliceerd mogen worden of van onvoldoende of ongekende kwaliteit zijn; of waarvoor een vergelijking met andere landen beperkt mogelijk is. Bruikbare indicatoren zijn proxy’s voor ideale indicatoren waarvoor data van voldoende kwaliteit beschikbaar zijn. Om de creatie en verzameling van de nodige data ter ondersteuning van het verkeersveiligheidsbeleid in een langer tijdsperspectief te garanderen, werd de onderstaande set geïdentificeerd als ideale verkeersveiligheid prestatie-indicatoren:
 

  • het percentage bestuurders met een alcoholconcentratie boven de wettelijke limiet
  • de gemiddelde snelheid per weg- en voertuigklasse, overdag en ’s nachts
  • de variatie in snelheid per weg- en voertuigklasse
  • het gordeldracht percentage voor- en achterin personenwagens en bestelwagens, bussen en vrachtwagens
  • het percentage (correct) gebruik van kinderzitjes
  • het percentage helmdracht bij motorrijders en bromfietsers
  • de verdeling van de voertuigenstroom naar leeftijdklassen
  • het percentage weglengte met een middenberm of middenafscherming
  • het percentage weglengte met een brede obstakelvrije zone of een bermconstructie
  • de gemiddelde aankomsttijd van de medische hulpdiensten op de plaats van het ongeval
  • het aandeel verkeersslachtoffers dat overlijdt gedurende de ziekenhuisopname
     

De evaluatie van indicatorkandidaten toonde aan dat het niet beschikbaar zijn van betrouwbare en vergelijkbare gegevens de set van bruikbare indicatoren in zekere mate beperkt. Hieronder wordt voor de zeven risicodomeinen de best bruikbare indicator op dit moment opgelijst:
 

  • het percentage bevraagde autobestuurders dat de alcohollimiet overtreedt
  • het percentage bevraagde autobestuurders dat de snelheidslimiet overtreedt, naar wegtype
  • het gordeldracht percentage van personen voorin een personenwagen of bestelwagen
  • het bestaan van een (volledige of gedeeltelijke) wet die het gebruik van motorvoertuigverlichting overdag verplicht
  • het aandeel personenwagens per leeftijdsklasse
  • de dichtheid van autosnelwegen
  • de uitgave aan gezondheidszorg als aandeel van het bruto binnenlands product
     

Wanneer de waarden van elke indicator afzonderlijk worden vergeleken tussen items kan inzicht verkregen worden in de relatieve veiligheidprestatie alsook in best presterende items met betrekking tot een bepaald verkeersveiligheidsaspect. Nochtans is een soort samenvatting waardevol wanneer een groot aantal prestatie-indicatoren beschikbaar is. Met andere woorden, één totale verkeersveiligheid prestatie-indexscore waarin alle indicatorwaarden vervat zitten, kan bepaald worden voor elk item. Op die manier kan de informatie uit alle risicodomeinen tegelijkertijd bestudeerd worden. De ontwikkeling van indexen in onderzoeksdomeinen zoals economie en duurzaamheid is veelvoorkomend. Een prestatie-index zou ook het verkeersveiligheidsdomein ten goede komen aangezien het een waardevol instrument voor beleidmakers en andere eindgebruikers kan zijn. De voordelen van het samenvatten van een complex fenomeen voor beleid- en communicatiedoeleinden (bijvoorbeeld het opstellen van een rangschikking van landen op basis van een samenvattingscore van relevante prestatie-indicatoren in plaats van enkel het aantal verkeersdoden) weegt op tegen de nadelen (zoals misleidende of simplistische beleidsconclusies) wanneer een correcte, transparante en duidelijke methodologie wordt gebruikt voor de ontwikkeling van de index. De methodologie om een index te creëren – in het algemeen bestaande uit het selecteren van indicatoren, het voorbereiden van de data, wegen en aggregeren, het testen van de robuustheid en het berekenen, evalueren en visualiseren van de uiteindelijke scores – wordt beschreven. Hierbij komen vaak gebruikte methoden bij de ontwikkeling van andere indexen aan bod die mogelijk relevant zijn voor de verkeersveiligheidscontext.
 

Op basis van dit onderzoek kunnen we concluderen dat prestatie-indicatoren voor verkeersveiligheid enerzijds en een verkeersveiligheid prestatie-index anderzijds nieuwe en tegelijkertijd veelbelovende concepten zijn. Dit rapport biedt basisinformatie over deze onderwerpen. Meer bepaald worden essentiële concepten en relevante kaders met betrekking tot indicatoren uit de literatuur beschreven; het theoretische kader biedt nieuwe informatie over decompositie, onderlinge relaties, mogelijke indicatoren, selectiecriteria en resulteerde in een set van ideale en bruikbare prestatie-indicatoren voor verkeersveiligheid. Daarnaast worden de voordelen van een samengestelde index aangegeven, alsook de daarmee gepaard gaande methodologische uitdagingen op vlak van univariate en multivariate analyse, weging, aggregatie, robuustheid, evaluatie en visualisatie. Het dient opgemerkt te worden dat de uiteindelijke indexresultaten in aanzienlijke mate bepaald worden door de set van indicatorwaarden gebruikt voor het creëren van de prestatie-index. Om een waardevolle verkeersveiligheid prestatie-index te ontwikkelen, is verdere beschouwing van de methodologie alsook van de data nodig.
 

Er kan niet sterk genoeg de nadruk gelegd worden op de dringende nood aan verbetering van de beschikbaarheid en kwaliteit van verkeersveiligheid prestatie-indicatordata. Indien de belangrijkste risicodomeinen van verkeersonveiligheid omschreven worden aan de hand van een geschikte set van indicatoren die op correcte en regelmatige wijze gemeten wordt, dan kan bruikbare beleidsinformatie voor monitoring, evaluatie en communicatie beschikbaar worden. De relatieve veiligheidprestatie van items kan over de tijd en ten opzichte van andere regio’s en landen bestudeerd worden. In de praktijk komen echter problemen voor met betrekking tot de set van items en de periode (of het jaar) waarvoor gegevens beschikbaar zijn, de definitie van de indicator en de meetmethode. Daarom zou aanzienlijke vooruitgang geboekt kunnen worden wanneer alle Europese lidstaten dezelfde (best practice) richtlijnen zouden volgen (zie de handleiding met betrekking tot veiligheid prestatie-indicatoren door Hakkert en Gitelman, 2007).
 

Verder onderzoek is nodig vooraleer we de verkeersveiligheidprestatie kunnen monitoren met deze index. In de nabije toekomst moeten gegevens voor de set van bruikbare verkeersveiligheid prestatie-indicatoren verzameld worden voor een groot aantal landen en het meest recente jaar. Univariate en multivariate analyses kunnen dan toegepast worden op de dataset gevolgd door weging en aggregatie. Vervolgens moet de robuustheid van de index met betrekking tot de verschillende veronderstellingen bepaald worden. Tot slot dienen de uiteindelijke indexscores geëvalueerd en gepresenteerd te worden. De relatieve positie van een land of regio ten opzichte van andere landen kan bepaald worden op basis van de indexscores. In tegenstelling tot traditioneel verkeersveiligheidsonderzoek zitten meerdere risicoaspecten vervat in deze score. Voorbeeldlanden kunnen bepaald worden evenals indicator- en indexdoelstellingen waarvan de evolutie opgevolgd kan worden indien indicatordata op systematische wijze worden verzameld.

DownloadPDF icon RA-MOW-2008-010.pdf
Lijn

Missie

Het Steunpunt Verkeersveiligheid voert in opdracht van de Vlaamse overheid beleidsondersteunend wetenschappelijk onderzoek uit over verkeersveiligheid. Het Steunpunt

Verkeersveiligheid is een samenwerkingsverband tussen de Universiteit Hasselt, de KU Leuven en VITO, de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek.

Partners

Leuven vito